Comment l’arrogance, la cruauté et le manque de respect d’un homme abouti à une peine énorme.
Tiré de l’album CBC Audio, Volume 9 : Legends of the Ilnuatsh from Mashteuiatsh, Québec / Légendes des Pekuakamiulnuatsh (Montagnais du Lac-Saint-Jean)
Transcription:
*À noter que le texte a été transcrit dans les années 2000 et que l’orthographe en Nehlueun peut être différente de celle d’aujourd’hui*
Nika tapatshimun nutish ahue, … katshi ueshkatsh tatipanatshanutsh man aitan ahue ekuan nete e tapatshimuian ahue, mashku kie mak ilnu, ilnu ueshkatsh ahue ka mashtshetau nipa ituen ahue mashku ilnu mak.
Ueshkatsh nete eshke kalipua kassinu aueshissatsh man katshi aimihitetau man ahue. Tshi teu nete ilnu utenatsh. Peiku napeu nete e mishta mishishtat, ahue mishishtat kie mak e shutshitsh tshia, e shutshimashkatsh.
Peikua mak nete nashpeu nete nashpetamatsh nitu kanuapitam shakahianiu tan ishanakunilitsh. Uipatsh nelu tshetshishepaushun ekun nelu itutet nete shakahikan. Katshi takushiek nete shakahikan uapitek ne shakahikan, ne mishta miutshe ka miututsh ahue, tanite nipa ituen, miam peikun euh…, shakahikan ekun eka utsh, ekun mak ne itelitam, itelitam nelu tshetshi tshekamahik nelu shakahikaniu. Tshetshi natuapitek nete shipiu nete takaniu, apu nita utsh uapatek nelu, ek mak nutshish tshipatshi nituapatem nelu.
Ek kalipua tshe ui aiatshit tshetshi ashuhak ne shakahikaniu tukushek nete u mitshuatsh. Pitsheu eku petsh e tshekuetat nelu tshekuanam utshekuanam tshe pushtat nete e tshikamahak kassinu umitshim. Tshetshi nitualitek putsh utshikualim. Ek tshe e tshikamahak tapue, tshe ui tshikamahak.
Kukuetshimakanu ahue utishkuem nete kunuapameku nelu aitek. Ekun ne itat, tan aitin? Tanite itetan? Ah, iteu nui tshikamahen ume shakahikan, ahue, nui nituapatan nete shipi tanite ishinakutsh ihu. Ne shipi, ui alimutakanu ne shipi apu tatsh nutsh uapatan ahue ne shipi ekun mak tshe nituapataman nete itueu nelu utishkuem.
Katshi uetshishk mak tshe pushetsh nelu ututsh. Tshe tshekamahak ne shakahikaniu. Katshi mak pimashkatsh uelapishish naka…, nakaham nete.
Tsheke uapitek nete kassinu uashkata ishinakunish. Tanite itat! Apu tshekualu nukunilitsh ahue. Nete kutak ui uapatak. Nete ashtamitatsh uapitam kie e ueuapataman kalipua utenauiu eshke nete.
Ek minuatsh e pimishkatsh. Uiesh tshinuash pimishkau ek minuatsh e nakapilitsh ahue, nakahak. Shashi nitshitin e nishtem uapitim. Ek kalipua uapitim eshke e piputetsh nete, eshke taui nete uetshitsh.
Ek nete pishumutat ahue e uapitek minuatsh apu tshekualu uapatek. Ek nete uapatek apu tshekualu uapatek ek mak nete e tshiuesse uapitek apu uapitek tshekualu.
Eku minuatsh tshe mishkatsh ahue, tshe ui mishekatsh nete akamatsh. Min uelipishish minuatsh ahue, nikapiu nete minuatsh, uapatek kalipa kassinu uashka nete, apu uapitik tshekualu, tshek apu uapatik tshekualu. Ekun nete tshe eshe mashikatsh uapitim nete nelu kutak tshekuaui miam e uipauitsh tshekuaui e tshikamahiek, e tshikamahak ne ship miam ne shakahikan ishinakun man nishtamu esh uapitik.
Uapitim nete tshekuaui e mishakatsh. Apu nishtunuatsh ek put tshe mishta mishkatsh tshe ui atamuat nelu tshekuaui nete ka mashkatsh neteshe. Shakahikan makie shipi, apu nishtunek tapue ahue.
Katshi takushik mak nete uapameu nete tshekuaui e mashkaitsh. Peshuamueu tshia kau, nishtuneu, mashku nelu e mashkaitsh. Ek pessish tshe mashkatsh ma nelu mashku ek tshe aimiatsh nelu mashkue.
Itueu : mashku ahua tshil mashku ahue? Eshkukua tshutshinaue ishnakushin ahue! Nil atutu nishutshin ahue! Tshe tshikamahen kassinu shakahikan ahue! Ek tshil ahue, miam e uieshkushin eshinakusin ahue, nil ui apu e uieshkushian, mit apu eishkushian.
Tshi itukun mak nil, tshe mishta tshutshin, apu tapuetaman, itakanu mashku. mashku ui apu ui itepelimat ne ilnu, napeu imit ahue, at mak ne ilnu.
Ekue tshe mishkatsh kie uil mashku tshe ui meshikatsh nete akam ka ui meshikatsh. Katshi takushik nete akamatsh, ueishin nete pessish shipish, shipish tshe tshikaham nutshish. Eka itueshik nete ashtueishiu, eieshkushiui kalipua. Ek uil napeu ahue, tshe kapak kie uil nituapemeu ne mashku uapimeu kalipua ekun etat ahue, kuesha mashku ahue eshkash, tshetshi eshkushinaue itakanu.
Nil ui apu eshkushian mak apu eshkushian tshi tshikamahen mak shakahikan nutshish. Ek tshil mashku miam pekun ahue, e mishta eieshkushin ahue, ek nil apu nita eishkushian ahue. Ek apu ui mashku apu uiesh ituet. Tshek ma napeu itueu : nepa milueteun ahue e mashitshek ahue. Auen atutu aitete shutshikueu! Mashku uil apu ui mashitshet.
Tshek ma eshke put e malelimat nelu mashku nitamuk itat ma, e malelimat. Eku kassinu ishinikashune e miat mak e malelimat nelu mashkueu.
Tshek apu mashku ahue, etelitamukue apu… Ka mashautsh kalipua ne napeu tshek apu tshe pashikutsh tshe muk e nishutau. Tshek mak kupiutsh netshe mishtukutsh netshe pessish etatau. Kassinu niut, taputumetaut nete e mashitshetau.
Tshek ma ashitinakanu napeu nete, ek apu tshi matshit napeu kie. Iteu mak ne mashku ekun, ekun mashku ekun itakanu shash tshil itatu tshe tshutshin. Shash ka punin ahue, itakanu ne mashku, nika tshiuen nil ahue.
Ekupa mashitshe, e pashikutsh kie uil etshe e tshitutet ishinakushet. Apu tshe aimit, muk kie apu aimiat ne napeu. Eku tshe pashikutsh kie uil napeu ek uapameu e pimutet ne mashkue ahue. Ek mamitelitem kalipua napeu. Apu tshi akushit ne napeu, apu tshe akushit, apu… Nitut apu akushian ahue, nipatshi mashitshau minuatsh apishish.
Tshetshi tshisseltaman atutu nil nishutshin tshetshi uitamuk. Tshetshi tshisselitek kie mashku nil atutu nishutshin. Ek kalipua minuatsh tshe ui aitumuat nelu mashku ne kalipua itutet. Tshek ma min takushin nete mashku e pessish e tait. Ekun itait minuatsh mashku , tapue mashku ahue. Nil atutu nishutshin ahue, iteu nilu mashku, tshil apu shutshin, mitun apu shutshin, apu akuin ahue, apu tshe akuin netehi. Akuin apishish kalipua tshe kassipitakanu napeu muk tshe akuhakanu tshetshue tshetshi akushit itelitem kalipua.
Ek kalipua tshetshi mashat minuautsh nelu mashku, iteu. Nui mashitshen ahue mashku ahue, nui tshekua piliten nutshish nil atutu eshutshian. Kalipua mituin mashku apu ui mashishetsh kie mak tshetshi itat tshekualiu a tshetshi uitamuat apu ui mashitsheian apu aimit mashku ahue, muk uapimeu nelu napeu e malelimakuniut mashku ahue. Tshek ma napeu, malelimeu minuatsh nelu mashku malelimeu. Kassinu mak itat tshekualu tshetshi akuat matat mashku tshetshi, tshetshi mashitshet ma tan.
Tshek ma eshpish malelimakanut mashku kie putshe tshe matshet minuatsh ahue. E pashikutau mak tshe mashitshetau. Ek kalipua minuatsh tshek kulipehatau e mishta piuelimat kie mak nelu ashini nete ka ishtet ek uepahutau, kuhapahatau nelu ashiniu.
Tshek ma min ashetenakanu napeu nete assitsh e pimashik. Ek aiashikueu kalipua napeu, ekun, ekun, ekun, itueu nelu mashku shash, shash tshikaniun, tshil atutu tshi shutshin ahue. Ekun tshe tshiueian nil. Ek kalipua mashtel tshe pishukutsh minuatsh tshe… ne napeu tshe pishukutsh kie uil.
Ek uapimeu mak nelu mashku ahue, e pimutet tshe tamutet mak ahue, ekun nete. E tukusset tshe itet mashku ahue, ishinakushit ahue. Tan apu tshe imita ahue, apu tshe aimiat kie ahue, napeu e aimiat peikun. Tshe mishta malelimakunut mak iapitsh mak apu aimiat.
Eku kalipua katshi pishukutsh ne napeu uapimeu minuatsh ne mashku itumutetsh. Ek ma itelitek, ka ma minuatsh peikua. Tshe mashikuk mashikut nepa kaniun itelitem ahue. Nepa kaniun mashikut, nika nipahau e kaniuane ne itelitem ne napeu. Ek kalipua tshe katshessimat nelu mashku katshi pessish mak nete etat ne mashku ekun etat minuatsh. Tsheke ui mashitin minuatsh peikua mashku. Ek tshi tshisselitiman nil atutu tshi shutshian. Ekun itat nelu mashku. Uish nil atutu ne shutshin iteu nelu mashku. Ek kalipua mashku ui… apu tshekualu itat uil. Muk uapimeu nelu napeu e imiat e aimiakunut e aimiat mak nelu mashku.
Katshi mak min malelimakanu kalipua mashku ahue, mishta malelimakanu minuatsh kalipua. Nitumuk tshekualu itakanu tshetshi kalipa akuakanu mashku tshetshi tshuakanut ahue. Tshetshi mashitshet minuatsh tshek mak kalipua. Itelitem mashku kalipua minuatsh tshe mashik utanu napeu mush kamalilemek ahue.
Ek muk nipu nutshish, nipunanun muk nutshish ahue e mashitshenanutsh. Ek kalipua mashku ahue minuatsh tshi ui…ek kalipua napeu ui shitineu nelu mashku apu tshe shitinat nitamuk… mashku ui nanipu muk peikuau utamaheu nelu ilnu. Ek kuesha kaishepuakuanut nete kutak patshin ne napeu. E tshishkueuakanut kalipua.
Pemishin nete ahue nete epemishik miam peikun kalipua katshi ne napahakanut etet…,etelitakutsh ahue. Muk peikua mak nehe tshi utamuakanut. Ek peikupeik mak ne napeu. Tshishat aiashukueu ekun, ekun mashku, ekun mashku tshe mishta akuin nutish itakanu mashku. Ek tshi pulian e malelimitan iteu, ituheu nika tshiuen.
Nete nutenatsh, utenatsh ka ututeian ekute minuatsh tshe iteteian, itakanu ne mashku.
Ek kalipua tshe tshiuet ne napeu, tshe pushitsh nete ututsh. E tshikamahak minuatsh nelu shakahikaniu ka tshikamahak tsheshtshepanitsh ahue. Katshi tukushik ne utenatsh. Kapau nete kalipua.
Uapamakanu kalipua, kassinu ilnutsh nete, naniputsh nete, uapamakanu nete napeu e kapat. Katshi kapat mak miam umuku kalipua nete kassinu kie tshi kassipitakanu, nishtunakashu kalipua etshi mashikanutsh napeu ahue. Ek apu uiesh ahimiat auelu, pitsheu nete uitsh. Katshi pitshet mak nete, utishkuem nete uapimeu eiii…kessua itakanu, tan kaitin uiti.. tanite kaiteten? Tan ka tutakuin? Ek kalipua tshi ahimihat nelu utishkuem, ahh… tshi mashau nete mashku ahue. Apu tshi napihik, apu tshi napihik mashku ahue. Nete nitamitsh ekute kaishepetat nia mashku apu tshi uapimuk kaitetet nete itakanu mashku aputsh uapemuk tanite ka… Tanite ishipitatshe itakanu ne utishekuem. Nete mak ui iu itemishui uaskat ahui nete?
Ilnu, napeutsh kalapa, pessish nete tshe nanitutatem kalipua katshi aititsh nelu napeu. Ek katshi uepetatau mak nelu napeu e aimiatsh nete utishkuem. E uitamautsh katshi aititsh. Tan ka aititsh mak tan? Apu tapuetakau netshe napeutsh. Aihitaputsh kalipua. Tsheke nanitutshisselitananu ma, itelitemutshen, nituamatau ma mashku? Tsheke kuetshimakanu iatsh, etapuekueu iatsh napeu. Ek kalipua tshe pushita, nehutsh napeutsh tshe pushutau kie utshiu. Apu shutshimishkatsh kie e nehuta e uashehukau nelu shakahikaniu.
Katshi tukushenakau mak nete shipiss kapautsh kalipua nete. Ushkatsh ka mashitshanutsh mashku kie mak napeu. Tshika malatem kalipua ekueshash nishtunakun, miam etepelinanutsh, ekun ka ishinakutsh nete. Ka mashitshetau netshe mashku kie mak napeu. Ek kalipua tshe uapitemutsh kalipua ka ishitetau nete mashku kie mak napeu.
Ek ekute nete ititetau ek tshe uapitekau kie nishutsh nete ka mashitshetau ek kalipua minuatsh tshe ui… uapitamutsh kalipua tanite ka itutet ne mashku. Tshek ma, uapitem minuatsh, muk mukuiu uapitemutsh nete assiu e takutsh. Uapitem kie ka patshishek ne napeu. Ek kalipua uapitemutsh kie mashku tanite kahitetetsh ekun ne tshe itamuatau ekun ituetau, shash peshunakushu tsheshinash mashku itakanu. Katshi mak mutetau uelipishish uapitemutsh nete kutak tshekualu e uipautsh nete assitsh e miam e mashiek auen, mashku eshinikushit ahue.
Kushtamutsh kalipua tshetshi pessish nete itutetau. Ek itelitemutsh nema mishtiku e tshinuashikatsh tsheke upashetananu tsheke tukuhuanu mashku. Ek tsheke kukuetshemakanu mak e tapuakue atshi napeu ka ituet ka mashat nelu mashku. Tshukuakanu ne mashku tshitshue apu matshit mashku. Ek kalipua peik aitutu napeu eshkuka kushtatshua pessish nete ituteu mashku e mashinitsh. Tshukueu nelu, tetshikueu nelu mashku nete upisheshkun.
Apu matshitsh mashku ahue, apu mitun matshitsh. Kalipua mak itelitem ne napeu, tanitek mashku eka ue pekupulua. Tshek ma kuessinieu mashku e uapimat mak nelu mashku tshek ma ui… nipu ne mashku. Ek ka aiashikuet kalipua, nipu ushen mashku. Ek mak kalipua netshe kutakutsh ilnuatsh mishta miluetamutsh ahue e nipitsh nelu mashku.
Tsheke tshiuetahanu itakanu, itueutsh netshe napeutsh, ka neutau, tshika tshiuetuanu ek utakussitsh tshika mishta mukushanun. Kie mak tshe niminanun akue, tshe utakussitsh. Ek kalipua tshe tshiuetuatau nelu mashku ahue. Ek mak nete katshi tukushekau nete utenatsh ka utshitau.
Tsheke pikushuakanu mashku. Miluetamutsh kalipua kassinu kalipua nete etatau utenatsh. Mishta miluetamutsh e peshuakanutsh nelu mashku ahue. Ek kalipua tshe mishta mukushuetau kie mak nelu pimiu tsheka upitshitautsh, tsheke tumunashutsh kie tsheke ueshushutsh netshe ilnutsh e pimiu e apitshitatau. Ek mak peikushueutsh nelu mashku. Tshek ma nete uteitsh uapimeutsh miam peikun e uipaitsh utei. E tun eka ishinakutsh tshetshi e uipaitsh kie mak eka mukunitsh mitun ahue, miam peikun e uiashkatsh ne mashku.
Ekun ma kaitunanutsh nutish ahue, ueshen mashku ahue, tshi akuakanu nete uteitsh miam ekun mak nelu ka nipihikutsh. Eshi natamuk tshi itakanutsh ka malelimakanutsh kie mak e tapuetik nelu kassinu tshekualu mashit ka itakanutsh, a ne ilnu ka ishmamat ne ilnu, ekun ma ka itanutsh nutish nameui nita kutsh malelimueu kutak auelu miam peikun ka tutuakanut miam mashku. Mashku ka nipihakanut muk nitumuk tshekualu ka itakanutsh. Mak peikun kie tshilanu tshipatshi nipahanu netshe ilnu, muk nitamuk itakanutsh.